ચીની ચાઉમાઉ, એનો દીવાન હાઉવાઉ (અનુસર્જન-26): ચાઉમાઉના રાજની વ્યાપારી કરારપ્રણાલિ

ચાઉમાઉ નીતનવિનતાનો પ્રેમી હતો. તેને એકવિધતા ગમતી નહીં. આથી એકવિધતાને તોડવા માટે તે અવનવી તરકીબો વિચારતો ને અમલ કરાવતો. ક્યારેક તે એવો આદેશ આપતો કે હવેથી સપ્તાહના દરેક વારને એના પછીના દિવસથી ઓળખવા. એટલે કે રવિવારને સોમવાર કહેવો, સોમવારને મંગળવાર, એમ અન્ય દિવસો. ક્યારેક તે દરેક મહિનાને એના આગલા મહિનાથી ઓળખવાનું ફરમાન કરતો. જાન્યુઆરીને ડિસેમ્બર, ડિસેમ્બરને નવેમ્બર, અને એ રીતે અન્ય. આવાં બધાં એલાન ચાઉમાઉ રાતના 11.35 મિનીટે કરતો, જેનો અમલ રાતના 12.00 વાગ્યાથી શરૂ થતો. આમ, પ્રજાજનોને પૂરી પચીસ મિનીટ મળતી, જેમાં એ લોકો જરૂરી પુનર્ગોઠવણ કરતા. આને કારણે ચીનમાં જ્યાં જુઓ ત્યાં લાંબી કતાર દેખાતી. લોકો અંદરોઅંદર ઝઘડતા રહેતા. ક્યારેક એમ પણ બનતું કોઈક કતાર ચચ્ચાર દિવસ સુધી રહી હોય, અને લોકો બીજા દિવસે સવારે પોતાનો નંબર આવે એવી આશામાં ઊભેલા હોય, પણ રાત્રે 11.35 મિનીટે ચાઉમાઉ કશીક નવી ઘોષણા કરે એટલે પોતાના નંબરની રાહ જોઈને ઊભેલા લોકો બીજે દોડે. ક્યારેક તો તે એમ પણ એલાન કરતો કે હવેથી કતારમાં જે છેલ્લો છે એ પહેલો ગણાશે. ચીનાઓ આ કારણે એટલા સલવાયેલા રહેતા કે તેમને કતારમાં પોતાનો નંબર ક્યારે આવે એ સિવાય બીજું વિચારી શકતા નહીં.

બીજી તરફ ચાઉમાઉના દરબારીઓ ચાઉમાઉના એકે એક પગલાને રાષ્ટ્રહિતનું પગલું ગણાવવા તત્પર રહેતા. જો કે, હવે એ લોકો પણ થાકી ગયેલા, કેમ કે, ચાઉમાઉએ એમને સૌને પણ હંફાવી દીધેલા. ચાઉમાઉના બધા તરંગોમાં રાષ્ટ્રહિત શોધવું તેમને અઘરું પડતું જતું હતું, પણ એમ ન કરે તો પોતાની નોકરી ખોવાની આવે. આથી તેઓ ભલભલા હાસ્યાસ્પદ અને ગળે ન ઊતરે એવાં બહનાં પણ આગળ ધરતા. ચાઉમાઉને એની સાથે કશી લેવાદેવા નહોતી, તો લોકોય પોતે રાષ્ટ્રદ્રોહી ન ગણાઈ જાય એ બીકે આ બધું વેઠતા.

એક વાર ચાઉમાઉએ રાત્રે 11.35 વાગ્યે કહ્યું કે હવેથી દરેક પર્વતને આપણે દરિયો કહીશું, દરેક દરિયાને પર્વત કહીશું. 'ચીનની દિલગીરી' તરીકે ઓળખાતી હો આંગ હો નદીને 'બાપાનો બગીચો' કહીશું. બાકીનાં નામ જે તે વિષયના નિષ્ણાતો જણાવશે અને પાઠ્યપુસ્તકોમાં પણ એ ફેરફાર કરી દેવાશે.

નિષ્ણાતો આ સાંભળીને મૂંઝાઈ ગયા. ચાઉમાઉએ કોઈને કશું પૂછ્યું નહોતું. એટલે પહેલાં તો નવાં નામ શાં રાખવાં એ નક્કી કરવાનું, એની પાછળનું કારણ સમજાવવાનું હતું. કોઈકે સૂચવ્યું કે કારણ આપણે સમ્રાટ ચાઉમાઉને જ પૂછીએ. જો કે, એ હકીકત હતી કે સમ્રાટને કોઈ કશું પૂછી શકતું નહોતું. અરે, ખુદ સમ્રાટ પોતે જ પોતાના પૂછ્યામાં નહોતા. આવા સંજોગોમાં નિષ્ણાતોએ એક કાયમી કારણ, તર્ક, દલીલ કે જે કહો એ નક્કી કરી રાખેલું, જેનો ભાવાનુવાદ કંઈક આવો થતો. 'ચાઉમાઉ હૈ, તો ચીંગપીંગ હૈ.' 'ચીંગપીંગ'ની સૌથી નજીકનો ભારતીય શબ્દ 'મુમકિન' ગણાવી શકાય.

બસ, આ કારણ આગળ ધરતાં જ સૌ કોઈની બોલતી બંધ થઈ જતી. બલ્કે પૂછનાર સામેથી જ, વગર પૂછ્યે સૂત્રોચ્ચારની જેમ પોકારી ઉઠતો, 'ચાઉમાઉ હૈ તો ચીંગપીંગ હૈ'.

ચાઉમાઉના આ સૂત્રની ખ્યાતિ દેશવિદેશમાં પ્રસરવા લાગી. વિશ્વના અન્ય દેશના, ચાઉમાઉથી પ્રભાવિત નેતાઓ ચીન સાથે વિવિધ કરાર કરવા માટે હડી કાઢવા લાગ્યા. ચીની ભાષામાં લખાયેલા, દસ દસ પાનામાં પથરાયેલા આ કરારની શરતોમાં એક જ વાક્ય લખાયેલું રહેતું, 'ચાઉમાઉ હૈ તો ચીંગપીંગ હૈ'. અન્ય દેશોના નેતાઓ આ બન્ને શબ્દોની જગ્યાએ પોતપોતાના દેશમાં પ્રચલિત નામ મૂકી દેતા. આમ, ચાઉમાઉ મોડેલ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારપ્રણાલિમાં ઘણું વ્યાપક બની રહ્યું.

રોજેરોજ નીતનવાં કારણોસર લાઈનમાં ઊભેલા ચીનાઓ આ બધું જોઈ, સાંભળી, વાંચીને હરખાતા અને મનોમન બોલતા, 'ચાઉમાઉ હૈ તો ચીંગપીંગ હૈ'. આમ, ચાઉમાઉના રાજમાં ચીનાઓને તકલીફ બહુ હતી, પણ એકંદરે લીલાલહેર હતી.