- મલક પ્રજાપતિ
(મલકની સાદી ઓળખ એટલી કે મિત્ર પરેશ પ્રજાપતિની દીકરી અને સુજાતની એ નાની બહેન. અમારા અનેક સંયુક્ત પ્રવાસોમાં તે સહભાગી પણ ખરી. અત્યારે સી.એ.નો અભ્યાસ કરી રહેલી મલકે કાવ્યરચનાની સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો અને છેક રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી જઈ આવી. પોતાના એ અનુભવનું તેણે કરેલું બયાન.)
બાળપણથી મને શાળામાં ઈતર પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાનો શોખ. એને કારણે એક યા બીજા બહાને ભણવા સિવાયની અન્ય બાબતોમાં રહેવાતું અને એ બહુ ગમતું. છએક વર્ષોથી આ પ્રવૃત્તિઓ પ્રમાણમાં ઓછી થઈ ગઈ હતી, કેમ કે, પહેલાં દસમું, પછી બારમું અને પછી સી.એ.નો અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો.
મારા CA ના અભ્યાસ દરમિયાન IT અને OC ટ્રેનિંગ વખતે જાણવા મળ્યું કે WICASA
(Western India Chartered Accountants Students Association) દ્વારા CAના વિદ્યાર્થીઓ માટે વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ યોજવામાં આવે છે. મેં CA ઇન્ટરમિડીએટની પરીક્ષા પાસ કરી દીધી હતી એટલે હવે ૨ વર્ષની આર્ટિકલશીપ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી “ભારે” કહી શકાય એવી કોઈ પરીક્ષાઓ આવવાની નહોતી. આથી મેં વિચાર્યું કે હવે અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાની ફરી શરૂઆત કરવી.
નવેમ્બર,2025માં WICASAના Instagram પેજ પર પોસ્ટ જોઈ કે extempore (શીઘ્રવક્તવ્ય) અને poetry (કવિતા) કોમ્પિટિશન યોજાવાની છે. કવિતાઓ હું શોખ ખાતર ઘણા સમયથી લખતી હતી, પણ અત્યંત નજીકના મિત્રો અને (મોટા ભાઈ) સુજાત સિવાય કોઈને બતાવવાની હિંમત કરેલી નહીં. વિષયો આકર્ષક હતાં. એના પર કવિતા કદાચ હું ન લખું તોય કોઈકે લખેલી સાંભળવી ગમે એવા હતાં. જેમ કે, આનંદ, આઝાદી કે પંખ, આશા, વ્યક્તિગત વિકાસ અને પહલી રોશની. કવિતા અંગ્રેજી ઉપરાંત હિન્દીમાં લખવાની પણ છૂટ હતી. મેં કવિતાઓ લખવાની શરૂઆત ગુજરાતીમાં કરી હતી, પણ એને આગળ ધપાવવાનું કામ હિન્દીમાં કરેલું. શરૂઆતમાં થોડો ખચકાટ હતો, છતાં એક મિત્ર ફૈઝાનના પ્રોત્સાહન સાથે અત્યંત સરળ કહી શકાય નહીં એવો નિર્ણય લીધો કે ભાગ લેવો અને
‘બોલવું’. ફૈઝાન અને હું આર્ટિકલશીપમાં એક જ ઓફિસમાં કામ શિખતા હતા, અનુભવે તેઓ મારા કરતાં સિનિયર છે. તેઓ WICASA કમિટીમાં મેમ્બર અને 'સ્ટડી સર્કલ કન્વીનર' પણ રહી ચૂક્યા છે. મેં ‘આઝાદી કે પંખ’ વિષય પર પસંદગી ઉતારી. આમાં ચક્કર એવી રીતે ફર્યું કે હું વિજેતા બની.
आज़ादी के पंख
निकली थी मैं घर से आँखों में वही सुरूर लेकर,
यह एहसास साथ लिए कि आज़ाद हूँ मैं।
मेरे कदमों ने दूर तक चलना चाहा,
सोचा, आज़ादी तो ऐसे ही जी जाती है;
पर जहाँ पाँव रुके, वहाँ डर पाया,
जब उस डर को हराया, तो पाया कि आज़ाद हूँ मैं।
एक तहज़ीब सिखाई है मुझे, कहा कि "औरत हूँ मैं"
ऐसे उठना, वैसे बैठना, कैसे बात करना;
मगर खुद को औरत नहिं, महज़ एक इन्सान समझा,
तो पाया कि आज़ाद हूँ मैं।
ज़माने के वो चार लोग और उनकी चार बातें -
मैंने सुनी नहिं थी कभी, मन ने तो बस बना ली थी यूँही,
दिल के इस तसव्वुर को जो ठुकराया, तो पाया कि आज़ाद हूँ मैं।
सोचा था, आज़ाद रहने को घर से निकलना होगा,
मगर जब मन के पिंजरे से निकली,
तो पाया कि आज़ाद हूँ मैं।
 |
વડોદરાના સ્પર્ધકો સાથે: (ડાબેથી ચોથાં) નિર્ણાયક સી.એ.સ્તુતિ ધોળકીયા, (ડાબેથી છઠ્ઠે) મલક |
આથી વડોદરા બ્રાન્ચ પછી હવે આગળ મારે રિજનલ લેવલ માટે મુંબઈ જવાનું થયું. ભાગ લેતી વખતે એ વાત ધ્યાન બહાર રહી ગઈ કે આ સ્પર્ધા ‘નેશનલ ટેલેન્ટ સર્ચ’ હેઠળ યોજાઇ છે એટલે કે રાષ્ટ્રીય કક્ષાની છે. તેમાં બ્રાન્ચ, રિજનલ (ઉત્તર, દક્ષિણ, પૂર્વ, પશ્ચિમ અને કેન્દ્ર એમ ૫ ક્ષેત્રોમાં) તથા નેશનલ લેવલ સુધી સ્પર્ધાઓ યોજાતી હોય છે.
****
નેશનલ ટેલેન્ટ સર્ચ એ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટ્સ (ICAI) દ્વારા CA સ્ટુડન્ટ્સ માટે યોજવામાં આવતો કાર્યક્રમ છે, જેના અંતર્ગત વિવિધ પ્રકારની સ્પર્ધાઓ યોજવામાં આવતી હોય છે. આ સ્પર્ધાઓમાં વિદ્યાર્થીઓને પોતાનાં વિવિધ કૌશલ્યો બતાવવાની તક મળતી હોય છે. તેમાં ચેસ, સ્કેચ, કવિતા લેખન, નિબંધ લેખન, વાદ્ય સંગીત,
extempore, aurathon, ડ્રામા, ડિબેટ વગેરે ક્ષેત્રો સમયાંતરે આવરી લેવામાં આવતા હોય છે.
આ સ્પર્ધાની ‘મોટાઈ’ હું એ સમયે કળી નહોતી શકી. સ્પર્ધાનું આયોજન ડિસેમ્બરની ૭મી તારીખનું હતું. સંજોગોવશાત હું એ દિવસોમાં અમારી નેશનલ કોન્ફરન્સ માટે મુંબઈ જવાની હતી. એટલે નક્કી કર્યું કે એક દિવસ ત્યાં વધુ રોકાઈ, સ્પર્ધા ‘પૂરી’
કરીને આવવું.
હું મારી કવિતાઓ બેથી વધુ લોકો વચ્ચે મૂકવામાં હજુ આત્મવિશ્વાસ કેળવી રહી હતી. આવનારી સ્પર્ધા માટે વિષયોની રાહ જોવાઈ રહી હતી. પણ એક મિત્રે કહેલું યાદ આવ્યું કે મોટે ભાગે વિષયોમાં કોઈ ફેરફાર હોતો નથી. એટલે જૂના વિષયોમાંથી મેં અગાઉ પસંદ કરેલા વિષય સિવાયનો વિષય - ‘આશા’
વિષય પસંદ કર્યો અને લખવાનું શરૂ કર્યું.
શાળામાં સ્ટેજ ફિઅર મને ખાસ નહોતો. પણ શાળાની પ્રવૃત્તિઓ બંધ થઈ, ત્યાર પછી લોકો વચ્ચે બોલવું મારા માટે એક પડકાર બનતો ગયો હતો. ઘણી વાર ધ્રુજારી હાથમાં દેખાય તો ક્યારેક અવાજમાં વરતાઈ આવે. એટલે આ સ્પર્ધાને હું જીતવાની તક નહીં, પણ આ બીક દૂર કરવાની તક તરીકે જોતી હતી. આ સ્પર્ધામાં મારો એક જ ઉદ્દેશ હતો કે ‘સારી રીતે’ બોલીને આવવું. આ માટે મેં પહેલા કદી નહીં કરેલી એટલા પ્રમાણમાં મહેનત કરેલી. લખવા કરતાં બોલવા માટે મહેનત કરી એમ કહીએ તો ચાલે.
સ્પર્ધા મુંબઈના BKCમાં આવેલા અમારા ICAI ભવનમાં યોજાવવાની હતી. એ દિવસે મારા ત્રણ સાથી સ્પર્ધકો સાથે અમે સમય કરતાં વહેલા સ્થળ પર પહોંચી ગયા. પહોંચ્યાની ૫ મિનિટમાં જ જાણ થઈ કે કવિતાના વિષયો તદ્દન જુદા જ છે. એટલે કે જે વિષય પર તૈયારી કરી હતી એ નહીં. વડોદરા સહિત અમદાવાદ અને નાગપુર બ્રાન્ચના અમે સૌ સ્પર્ધકોને બદલાયેલ વિષયની જાણ કરતો ઈ-મેઇલ મળ્યો નહોતો. હવે પ્રશ્ન એ હતો કે નવા વિષય પર કવિતા વિના બોલવું કઈ રીતે!
સવારના સાડા અગિયાર જેવું થયેલું અને સ્પર્ધા એક વાગ્યે શરૂ થવાની હતી. આટલા ઓછા સમયમાં નવા વિષય પર કવિતા લખવા બાબતે શરૂઆતમાં મને અવિશ્વાસ હતો. અગાઉ લખાયેલી મારી કોઈ કવિતા પણ આમાંના એકે વિષયને અનુરૂપ નહોતી, જે હું ત્યાં રજૂ કરી શકું. છતાં કોણ જાણે કઈ રીતે, મેં મન મજબૂત કરીને લખવાનું શરૂ કર્યું. મારા પોતાના આશ્ચર્ય વચ્ચે એક વાગતાં સુધીમાં કવિતા લખાઈ ગઈ. ફૈઝાનને સંભળાવી અને તેમની મહોર પણ લાગી ગઈ. ‘હિંમતે મર્દા, તો મદદે ખુદા’ કહેવત પરીક્ષામાં વિચારવિસ્તારના ૪ માર્કસના પ્રશ્નમાં ઘણી વાર લખી હતી, પણ એનો સાક્ષાત્કાર જીવનમાં પહેલી વાર થયો.
કાર્યક્રમ બે વાગ્યાની આસપાસ શરૂ થયો. વિષયોના ફેરફાર અંગેની ગેરસમજ વિષે અમારા નિર્ણાયકોને જાણ થઈ. જૂના વિષયો ઉપર લખેલી કવિતા પણ માન્ય રાખવી એવી સ્પર્ધકો દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી. એને ધ્યાનમાં રાખીને તેઓ અમારી બહુમતી જેમાં હોય એ બાબત માન્ય રાખવા રાજી થયા. વિષયો ન મળ્યા હોય એવા મારા સહિત અમે પાંચ સ્પર્ધકો હતાં. મેં નવા વિષય માટે મારી સંમતિ દર્શાવી અને બહુમતી પણ એ જ રહી. નિર્ણાયકે અમને પાંચ જણને અમારી કવિતા લખવા માટે અલાયદો રૂમ ફાળવ્યો અને અમારો વારો છેલ્લે રાખીને સહયોગ આપ્યો. આ સમય દરમિયાન મેં મારી લખેલી કવિતા મોઢે કરી, બોલવાની પ્રેક્ટિસ ફરી શરૂ કરી દીધી. વિષય હતો ‘સૂર્યોદય’.
सूर्योदय
वो लालिमा मेरे दिल में एक ख़्वाहिश बनकर आई थी,
हलकी सी धूप मेरी हमराह बनकर आई थी,
तारिकी में उलझी हुई मैं, कहीं तो रुकी हुई थी,
वो सुबह मेरे ख़ुदा का पैगाम लिए आई थी।
वो अंधेरा जो मुझे कैद सा लग रहा था,
मेरे जहन में इज़्तिराब बन बैठा था,
मगर वह सुबह थी, जो कह रही थी फिर से उठने को,
क्योंकि कामरान हर हसरत पे नूर-ए-उम्मीद का हो रहा था।
एक उसूल है इस आलम का कि कोई चीज कायम नहि यहाँ,
कि चार पहर के बाद भी नजर आती है रौशनी यहाँ,
यह वाजिब नहिं कि चंद लम्हों को मुकम्मल ज़िंदगी माना जाए,
क्योंकि हर शब के बाद हसीन होती है सुबह यहाँ।
मुझे मालूम है कि घनी रात फिर से आनी है,
मगर अब तो यह बसिरत है कि सुबह भी फिर से आनी है,
सब्र करना है, शम्स को भी मोहलत देनी है,
क्योंकि वो धीमी सी रौशनी आख़िर में पाक सहर होनी है।
મારો વારો આવતાં સુધી મેં મારી બીકને કાબૂમાં રાખવા મગજને એક યા બીજા બહાને અન્ય વિચારોમાં વ્યસ્ત રાખ્યું. અને આખરે જ્યારે મારો વારો આવ્યો, ત્યારે મેં એની આત્મવિશ્વાસ સાથે રજૂઆત કરી. એ રજૂઆત પછી મને સંતોષ મળ્યો કે હું ‘ધાર્યું’ કરી શકી. આ બનાવમાં મને બધા નહીં, પણ પાછલા અમુક વિદ્યાર્થીઓની કવિતાઓ સાંભળવાનો મોકો મળ્યો.
કવિતાની સાથે extempore કોમ્પિટિશન (શીઘ્રવક્તવ્ય) પણ યોજાઇ. એમાં ત્યાં જ આપેલા વિષય પર વિચારવા માટે ૨ મિનિટનો સમય આપવામાં આવતો. એના પર પાંચ મિનિટ બોલવાનું હતું. એ પણ પૂરું થયું.
 |
મુંબઈની સ્પર્ધામાં રિજનલ નિર્ણાયક મૈત્રી મેડમ (ડાબેથી ચોથાં) ના હાથે
ઈનામ સ્વીકારતાં, મારી જમણે બીજા જજ ઝૈદ સર |
હવે વખત પરિણામ જાહેર કરવાનો હતો. નિર્ણાયકોએ દરેક સ્પર્ધકો માટે વ્યક્તિગત અભિપ્રાય આપ્યા, જે અપેક્ષિત અને વખાણવાયોગ્ય હતું. પરિણામ જાહેર થયાં. નીલ (સુરત) તૃતીય, વિરાજ (થાણે- મુંબઈ) દ્વિતીય અને હું પ્રથમ વિજેતા જાહેર થયા. આ પરિણામ મારા માટે જેટલું આશ્ચર્યજનક હતું, એટલું જ મારી મમ્મી માટે હતું. મેં તેને ફોન પર જીતવાના સમાચાર આપતાં જ કહે, “લે, આ તો જીતીને આવી ગઈ!”
એનો અર્થ એ કે મારે હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધા માટે જવાનું હતું.
(ક્રમશ:)
