(આ શ્રેણીમાં અમેરિકન હાસ્યમાસિક 'મૅડ'નાં વિવિધ પાસાંનો તબક્કા પરિચય કરાવવાનો ઉપક્રમ છે, જે અગાઉ મિત્ર રાજુ પટેલ સાથે સંયુક્તપણે ચાલુ કરેલા ફેસબુક પેજ MADપૂર્વક પર તબક્કાવાર કરાયેલો. દૃશ્યહાસ્યનો મૌલિક પ્રકાર ખેડનારું આ માસિક હવે પ્રકાશિત થતું નથી, પણ તેણે બે-ત્રણ પેઢીનું હાસ્યઘડતર કર્યું છે.)
વ્યંગ્ય કરવા માટે જો 28 (ઈંચ)ની છાતી જોઈતી હોય તો વ્યંગ્ય જીરવવા માટે 56ની છાતી જોઈએ. હજી આપણી હાસ્યની સમજણ 'જાડી અને શ્યામવર્ણી પત્ની'ના દાયરાથી બહાર નીકળી નથી. 'હાશ્ય ગમે ન્યાંથી મળી જાય, બશ એના હાટુ દૃષ્ટિ જોવે.' હાસ્યકલાકારનો આ તકિયાકલામ ગુજરાત પ્રાંતના અસ્તિત્વ જેટલો જૂનો હશે. આમાં બે તારણો તરત નજરે ચડે એવાં છે. પહેલી તો એ કે હાસ્યને 'ગમે ત્યાંથી' મેળવવાની આદત પડી જાય એટલે એને માટે કોઈ વિશેષ પ્રયત્ન કરવો ન પડે. બીજું તારણ ગંભીર છે. કોઈ એક પ્રદેશની બોલીને જ શા માટે હાસ્ય પેદા કરવા માટે ખપમાં લેવાય? દરેક પ્રાંતપ્રદેશની બોલીની આગવી હલક, લાક્ષણીકતા અને શબ્દપ્રયોગો હોય છે. માત્ર ને માત્ર તેને જ રમૂજનું સાધન બનાવવું એ માનસિક વિકલાંગતા ગણવી? હા, બોલી એક માધ્યમ તરીકે અવશ્ય ખપમાં લઈ શકાય, પણ એ સાધન હોય, સાધ્ય નહીં.
હજી તો આપણે હાસ્યલેખક અને હાસ્યકલાકાર વચ્ચેનો ફરક પણ બરાબર જાણતા નથી. માણનાર એ હજી સમજવા જાય ત્યાં આ બેય જમાતના લોકો એકબીજાના ક્ષેત્રમાં પેસવાના પ્રયાસ કરતા જોવા મળે છે. મંચ પર હાસ્ય પીરસતા ઘણા કલાકારો હાસ્યલેખક તરીકે પ્રસ્થાપિત થયેલા જોવા મળે છે, જ્યારે હાસ્યલેખક બિચારા મંચ પર ચડીને હાસ્યકલાકાર બનવાના ફાંફા મારતા જોવા મળે છે. એમાં એમનો વાંક નથી. હજી વ્યંગ્ય, કટાક્ષ કે બ્લેક હ્યુમરનો મહિમા આપણે ત્યાં ઝાઝો નથી. એ પ્રકાર ખેડનારા છે ખરા, પણ લોકો હજી એને નૈતિક-અનૈતિકની રીતે મૂલવે છે. સ્ટેન્ડ અપ કોમેડી જે રીતે ચલણી બની રહી છે એ આનંદની વાત છે. પણ ચિંતા એ છે કે અન્ય વર્ગની સંકુચિતતા દિન-બ-દિન વધતી જોવા મળે છે. 'મૅડ'ની યાદ એટલા માટે જ તીવ્રપણે આવતી રહે છે. મિત્ર રાજુ પટેલ એને વ્યાખ્યાયિત કરતાં કહે છે કે 'મૅડ' હાસ્યનાં અવનવાં 'ગ્રામર' આપ્યાં. બસ, વાત હાસ્યના આ 'ગ્રામર'ની છે. આ સ્થળે અવારનવાર 'મૅડ'નો મહિમા તેનાં વિવિધ પાસાંઓના પરિચય થકી થતો રહ્યો છે. આ વખતે વધુ એક 'ગ્રામર'ની, અને એના 'મૅડ'ના પાને અમલીકરણની વાત.
અંગ્રેજીમાં 'Betting the odds' શબ્દપ્રયોગ છે. જે ઘટના બનવાની શક્યતા નહીંવત હોય તેની પર દાવ (bet) લગાવવો- એવો કંઈક અર્થ કરી શકાય. સ્વાભાવિક છે કે આ દાવમાં વળતર બહુ ઊંચું હોય, કેમ કે, એ ઘટના બનવાની શક્યતા પાતળી હોય છે. અશ્વિની ભટ્ટની 'આખેટ'માં એક રેસના ઘોડા પર દાવ લગાવવાનો પ્રસંગ આવે છે. એમાં આવી 'Betting the odds' ની ઘટના બને છે. હાસ્ય માટે, એમ જુગારીઓ માટે પણ કોઈ વિષય અસ્પૃશ્ય નથી. સાંભળેલું કે એક જમાનામાં આર.કે.લક્ષ્મણના પૉકેટ કાર્ટૂનમાં બતાવાતા કૉમન મેનના કોટમાં ચીતરેલી ચોકડીઓ એકી સંખ્યામાં હશે કે બેકી- એની પર રાજકોટમાં જુગારીઓ દાવ લગાવતા હતા. (સ્વ.) મુકેશ પટેલ જેવો મારો મિત્ર ક્રિકેટ વખતે અનેક લોકો સાથે દાવ લગાવતો. એના થકી મને પહેલી વાર 'એકે પાંચ' જેવો શબ્દપ્રયોગ જાણવા મળેલો.
હવે વાત 'મૅડ'ના વધુ એક ગ્રામરની. જુગારીઓની વાત છે. તેઓ 'Betting the odds' મુજબ દાવ લગાવે છે. પણ શેની પર? કોની પર? એ છે 'Celebrity cause-of-death' પર. એટલે? જે તે સેલીબ્રીટીનું મૃત્યુ શી રીતે થવાની સૌથી વધુ શક્યતા છે, અને શી રીતે થવાની શક્યતા સાવ પાતળી છે, એ મુજબ ભાવ બોલાય. સ્વાભાવિક છે કે આ સેલીબ્રીટીઓ જીવિત જ હોય. બહુ શક્યતા એવી ખરી કે તેઓ 'મૅડ' વાંચતા પણ હોય. પણ સેલીબ્રીટીની આ રીતે જે બેરહમીથી ખિંચાઈ થાય એની મઝા! સેલીબ્રીટી કોઈ પણ ક્ષેત્રની હોઈ શકે.
રસ પડે તો આ વિભાવનાઓ જાતે જ ઉકેલવા પ્રયત્ન કરશો. પછી પોતાના પ્રિય નેતા, અભિનેતા કે અન્ય સેલીબ્રીટીને આના સ્થાને મૂકી જોશો. ખરી ક્રૂરતા પોતાની મનપસંદ સેલીબ્રીટીના મૃત્યુની કલ્પનાની નથી, પણ તેનાં કારણો અથવા તો oddsની કલ્પનાની છે. એ ન કરી શકો તો માનવું કે હાસ્યવ્યંગ્યનો આ પ્રકાર પોતાના કામનો નથી.
Leonardo Wilhelm DiCaprio is an American actor, film producer, and environmentalist. His accolades include an Academy Award and three Golden Globe Awards. (source:wiki)
Christopher Julius Rock is an American comedian, actor, writer, producer, and director. After working as a stand-up comedian and appearing in supporting film roles, Rock came to wider prominence as a cast member of Saturday Night Live in the early 1990s. (source:wiki)
Gerald Norman Springer is an English-born American television presenter, former lawyer, politician, news presenter, actor, and musician. He hosted The Jerry Springer Show, a tabloid talk show, between September 30, 1991 and July 26, 2018 and debuted the Jerry Springer Podcast in 2015. (source:wiki)
David Michael Hasselhoff nicknamed "The Hoff", is an American actor, singer, producer, and businessman, who set a Guinness World Record as the most watched man on TV. (source:wiki)
Conan Christopher O'Brien is an American television host, comedian, writer, and producer. He is best known for hosting several late-night talk shows; since 2010, he has hosted Conan on the cable channel TBS. (source:wiki)
