Saturday, March 31, 2018

ખુવાર થવાનો રાજમાર્ગઃ હીક્


(ખાંજર ગામની શાળામાં પ્રાથમિક શિક્ષણથી આરંભ કર્યા પછી ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ખાતે એમ.ફિલ.માં અભ્યાસ કરી રહેલી સુનિતા ગામીતે પોતાના લોકો અને પોતાના વિસ્તાર વિશે, તેમના સ્વચ્છતાના અભિગમ વિશે  અહીં લખ્યું હતું. આ વખતે તેણે પોતાના વિસ્તારના એક અતિ ગંભીર પ્રશ્નની વાત કરી છે.) 

- સુનિતા ગામીત

આદિવાસી સમાજનો દારૂ સાથે પહેલેથી જ નાતો જોવા મળે છે. ગામીત જાતિના કુળદેવી દેવમોગરા માતાને દારૂ ચઢાવવાની વર્ષો જૂની પ્રથા છે, જે આજે પણ ચાલુ જ છે. પરંતુ દારૂ ચઢાવવાની વ્યવસ્થા અલગ હોય છે. ચઢાવાનો દારૂ મૂર્તિ પાસે નહિ, પરંતુ નિશ્ચિત કરેલા સ્થળે જ ચઢાવવાનો રિવાજ છે. આદિવાસી સમાજમાં પરિવર્તન આવી રહ્યું છે તેમ તેમ ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં દેશી દારૂની સાથે સાથે વિદેશી દારૂનો પ્રસાર પણ બહોળા પ્રમાણમાં જોવા મળી રહ્યો છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં એક એવી માન્યતા પણ પ્રવર્તે છે કે વ્યસન કરવાથી કોઇ નુકસાન થતું નથી. પેઢી દર પેઢીથી વ્યસન ચાલ્યું આવે છે. બાપદાદાઓ વ્યસન કરતા હતા અને અમે પણ કરીએ છીએ ને તોય હજુ જીવીએ છીએ.
દેશી દારૂ બનાવવાની પરંપરાગત પ્રક્રિયામાં મહુડાનાંં ફુલની સાથે દેશી ગોળ ઉમેરવામાં આવતો. આ પ્રકારનો મહુડાનો દારૂ પીવાથી પીનારને નુકસાન થવાની સંભાવના ઓછી રહેતી. મહુડાનાંં ફુલના ગુણ ઘણા છે. આ ફુલને કાચા ખવાય, શેકીને ખવાય, મહુડાના ફુલનો લાડુ પણ બને. પરંતુ  તેના ગુણોને બદલે મહુડાના 'પહેલી ધાર' ના દારૂનો આસ્વાદ લેવાનું ચલણ વધુ છે.  હાલમાં દેશી દારૂની ભઠ્ઠીઓમાં મહુડાનાંં  ફુલ તેમજ ગોળ ઉપરાંત પીનારને 'કીક' આવે તે માટે સલ્ફેટ ખાતર, ખેરની છાલ, સાદડાની છાલ, ખાખરાની છાલ, ચિલરની છાલ વગેરે ઉમેરવામાં આવે છે. જરૂર પડે તો નશીલા પાવડરનો પણ ઉપયોગ થાય છે. આ બધા કારણોસર પીનારમાં લીવરની બીમારીનું પ્રમાણ ખૂબ વધુ જોવા મળે છે. અમારા વિસ્તારના નશો કરતા પુરૂષોને આંતરડામાં સોજા ચઢવાની બીમારી પણ ઘણી જોવા મળે છે.
મહુડાનાં ફળો  (*)
આદિવાસી સમાજમાં વ્યસનનું પ્રમાણ પુરૂષોમાં વધુ અને સ્ત્રીઓમાં સૌથી ઓછું જોવા મળે છે. સ્ત્રીઓમાં બીડી કે તપકીરનું પ્રમાણ પહેલા કરતા ઓછું જોવા મળે છે. ગરીબી અને દારૂ એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા છે. સામાન્યતઃ ગરીબ આદિવાસીઓ આખો દિવસ કઠોર પરિશ્રમ કરીને સાંજ પડતાંં ઘેર આવે ત્યારે ખૂબ થાક અનુભવતા હોય છે. તેમની માન્યતા એવી છે કે આખા દિવસનો થાક દૂર કરવા સાંજે દારૂ પીવો જ પડે. દારૂ પીધા પછી નશીલી અવસ્થામાં તેઓ થાક અનુભવતા નથી અને નિરાંતે ઉંઘી શકે છે. કેટલાક દારૂના વ્યસનીઓને પૂછતાં એમ જાણવા મળ્યું કે તેઓ રોજ દારૂ ન પીવે તો તેમને શરીરમાં ધ્રુજારી અનુભવાય છે, દારૂ પીધા વિના તેઓને કોઇ જ કામ કરવાની ઇચ્છા થતી નથી. એ લોકોને સતત દારૂ પીવાની તલપ લાગી હોય છે.
દારૂનું સેવન કરવાથી સોનગઢ વિસ્તારમાં ફક્ત ૪૦ વર્ષના ઘણા પુરૂષોની હાલત એવી ગંભીર બની ગઇ છે કે કોઇ પણ કાર્ય કરતાંં તેના હાથ ધ્રુજવા લાગે છે. તેઓ શરીરનું બેલેન્સ પણ જાળવી શકતા નથી. આદિવાસી વિસ્તારોમાં દારૂનું વ્યસન ગંભીર સમસ્યા બની ગઇ છે. ઘણા યુવાનો દારૂ પીને ડ્રાઇવિંગ કરતાં અકસ્માત કરીને મોતને ભેટ્યા છે, અપંગ બન્યા છે. ઘણાં કુટુંબોએ પિતા, પુત્ર, ભાઇ કે પતિ ગુમાવ્યો છે. ક્યારેક નશાની હાલતમાં સુરત, ઉધના જેવા શહેરમાં કામ પર જતી વખતે ચાલુ ટ્રેનમાં ચઢતાંં, ઉતરતાંં અથવા દરવાજા પર લટકીને જતી વખતે યોગ્ય બેલેન્સ ન જાળવી શકતાંં મોતને ભેટતા હોય છે. તો ક્યારેક ગંભીર શારીરિક ઇજા થતા સમગ્ર પરિવાર મુશ્કેલીમાં મુકાય છે.
ઘરમાં પિતા વ્યસન કરીને ઘરમાં, પાડોશી સાથે કે અજાણી વ્યક્તિઓ સાથે ઝગડો કરે છે ત્યારે સૌથી વધુ શરમ તેમના બાળકો અનુભવે છે. દારૂડિયાઓનાંં બાળકોને શાળામાં તેમજ ગામમાં તેમના પિતાના વ્યસન અંગે વારેવારે અહેસાસ કરાવવામાં આવે છે જેને કારણે તે બાળકો એકલતા અનુભવે છે અને અંદરોઅંદર મુંઝાય છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે આવા બાળકો પર લાંબા ગાળા સુધી માનસિક અસર રહે છે.

પહેલી ધારનો.... (**)
દારૂની બદી ફેલાઇ છે તેનું એક કારણ ખોટું મિત્રવર્તુળ પણ છે. એવું જોવા મળ્યું છે કે કુટુંબમાં કોઇ વ્યસન ન કરતું હોય, પરંતુ મિત્રવર્તુળને કારણે દારૂ પીવાનો વારંવાર આગ્રહ કરવામાં આવે. આ રીતે ઘરની બહાર મિત્રો સાથે છુપી રીતે શોખ ખાતર દારૂ પીવાની ટેવ ધીમે ધીમે કાયમી વ્યસનમાં પરિવર્તિત થાય છે.
આદિવાસી વિસ્તારોના ગામોમાં ચારથી પાંચ દારૂની ભઠ્ઠીઓ જોવા મળે છે. તે ઉપરાંત ત્રણથી ચાર સ્થળોએ વિદેશી દારૂનું વેચાણ થતું જોવા મળે છે. વિદેશી દારૂના ફેલાવાનું મોટું કારણ એ છે કે સોનગઢને અડીને જ મહારાષ્ટ્ર બોર્ડર આવેલી હોવાથી પરમીટવાળી દુકાનોમાંથી છાપેલા ભાવે આસાનીથી જોઇતી બ્રાન્ડ મળી રહે છે. કેટલાક કુટુંબોમાં તો સવારથી જ ચાને બદલે દારૂ પીવાનો શરૂ થઇ જાય છે. સવારથી જ નશો કરીને કેટલાક લોકો ખેતીકામ કરવાને બદલે ઘરની બહાર કે ખેતરે જઇને આરામ કરતા હોય કે રસ્તાની બાજુમાં ખુલ્લેઆમ પડી રહેતા હોય છે. આદિવાસી વિસ્તારોમાં દારૂની બદી એટલી બધી ફેલાઇ છે કે દારૂ ખરીદવા માટે જરૂર પડે તો ઘેરથી રુપિયા ચોરી કરે, રુપિયા માટે પત્ની સાથે ઝગડો કરીને તેને માનસિક-શારીરિક ત્રાસ આપે અથવા તો ઘરનાની જાણ બહાર પત્નીના ઘરેણાં પણ વેચી નાખે. ઉધારમાં સતત દારૂ પીવામાં દેવુ વધી જાય તો ઘરનાને જાણ કર્યા સિવાય પોતાની જમીન પણ વેચી નાખે. આ બધી વાતનો ફાયદો ગામમાં રહેલા શાહુકારો ઉઠાવે છે અને સાવ ઓછા ભાવે આદિવાસીની જમીનો પડાવી લે છે. મોટા ભાગના આદિવાસીઓ પાસે પોતાની જમીન હોવા છતાં તેમાં વૈજ્ઞાનિક ઢબે વધુ પાક લેવાના પ્રયત્નો કરવાને બદલે દારૂ પાછળ રુપિયા ખર્ચે છે.

એ જાણીને નવાઇ લાગશે કે ખેતરમાં કામ કરવા માટે મજૂરની જરૂરિયાત હોય તો દારૂની ભઠ્ઠીવાળાને કહેવડાવવું પડે છે કે ફલાણા ભાઇને ત્યાં ખેતમજૂરીનું કામ છે તે માટે આટલા-તેટલા મજૂરો જોઇએ છે. કહેવાનો મતલબ એ છે કે મજૂરભાઇઓને સવાર સવારમાં દારૂની ભઠ્ઠી પર શોધવા જાવ તો તેઓ ત્યાં જ  મળી જાય, ઘેર નહીં.

આખા દિવસની તનતોડ મજૂરી કર્યા પછી ફક્ત રૂ.100 થી 120 મળે. તેમાંથી સવાર-સાંજના રૂ.20-20 દારૂની પોટલી પાછળ વેડફવામાં આવે એટલે તેઓ ક્યારેય બચત કરી શકે નહિ અને ઘરની આર્થિક પરિસ્થિતિ પણ ક્યારેય બદલાય નહિ.

ઘેર ઘેર ફેલાયેલી દારૂની બદીથી કંટાળીને ગામની મહિલાઓએ દારૂના વ્યસન વિરોધી ઝુંબેશ ઉઠાવી હતી પરંતુ ગામના પુરૂષો તેમ જ શિક્ષિત યુવાનોએ તેમાં કોઇ જ સાથ ન આપ્યો એટલે કશો ફેર ન પડ્યો. મારા જાણવા મુજબ સતત દારૂ પીવાને કારણે દર વર્ષે ગામમાં 4 થી 6 પુરૂષો મૃત્યુ પામે છે. અમારા આદિવાસી સમાજમાં છૂટાછેડા, ત્યક્તા અને વિધવાઓનું પ્રમાણ ઓછું જોવા મળે છે, કારણ કે આદિવાસી સમાજમાં વિધવાવિવાહ પહેલેથી જ માન્ય છે. તેથી સ્ત્રી પતિની હયાતીમાં કે મૃત્યુ પછી બીજા લગ્ન પોતાની મરજી મુજબ કરી શકે છે.
આજે સોનગઢ વિસ્તારના મોટાભાગના યુવાનો આ વ્યસનને રવાડે ચઢી ગયા છે. શિક્ષણ લેવાની ઉંમરે વ્યસન કરતા થઇ ગયા છે. ધાર્મિક તહેવારો ઉપરાંત લગ્નપ્રસંગે પણ આજના યુવાનો દારૂને 'ફેશન' તરીકે અનિવાર્ય ગણે છે. લગ્ન પ્રસંગોમાં તો દારૂની રેલમછેલ હોય છે. વર્ષગાંઠ જેવી પાર્ટીઓમાં પણ દારૂ પીવાનું મહત્વ ખૂબ વધી ગયું છે. ઘરમાં કે કુટુંબમાં કોઇ કારણે બોલાચાલી થાય તો યુવાનો એ ઘટનાને ભૂલવા માટે દારૂનો સહારો લેતા થઈ જાય છે, જે બહુ ઝડપથી વ્યસનમાં પરિણમે છે. દારૂની સાથે સાથે જ સિગરેટ અને ગુટખાએ પણ યુવાનો પર કબજો કર્યો છે. ચૂંટણી વખતે તો દરેક ગામોમાં દારૂની રેલમછેલ જોવા મળે છે જેને કોઇ જ અટકાવી શકતું નથી.
આદિવાસી વિસ્તારોમાં જે લોકો શિક્ષિત બન્યા છે તેમનામાં સામાન્યપણે દારૂ પીવાની બદી જોવા મળતી નથી. પરંતુ હજુ એવા ઘણા આદિવાસી વિસ્તારો છે કે જ્યાં બાળકોને શિક્ષણ માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં નથી આવતા. તેઓ મુશ્કેલીથી પ્રાથમિક શિક્ષણ પુરૂં કરી શકે છે. ત્યારબાદ આ બાળકોને મા-બાપ સાથે મજૂરીકામમાં જોડવામાં આવે છે. ઘરમાં મા-બાપ દ્વારા જ દારૂ, સિગરેટ, બીડી, ગુટખા, તમાકુનું સેવન થતું જોઇને બાળકો પણ ચોરીછુપીથી એના રવાડે ચઢે છે અને ધીમે ધીમે તેની આદત પડી જાય છે.
આદિવાસી સમાજમાં વધતા જતા વ્યસનના પ્રમાણમાં ઘટાડો થવો જરૂરી છે. કારણ કે યુવાપેઢી જો આવા ખોટા રવાડે ચઢી જશે તો કુટુંબ, સમાજ કે ગામની પરિસ્થિતિમાં પરિવર્તન લાવી શકાય નહિ. તંદુરસ્ત આદિવાસી કુટુંબ કે સમાજનું સપનું સાકાર કરી શકાય નહિ. દારૂના વ્યસનને કારણે આદિવાસી સમાજમાં બે પ્રકારની અસરો જોવા મળે છે.

લાંબા ગાળાની અસરોની વાત કરીએ તો વારંવાર દારૂનું સેવન કરવાથી લીવરની બીમારી શરૂ થાય છે. રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટતી જાય છે એટલે અન્ય રોગના આક્રમણની શક્યતા વધતી જાય છે. ગુટખા, બીડી, સિગરેટના સેવનથી કેન્સર તથા હૃદયરોગની બીમારીઓ જોવા મળે છે. ઉપરાંત ક્ષયરોગ પણ જોવા મળે છે જેનો ચેપ ઘરના બીજા સભ્યોને લાગે છે. દારૂને કારણે પીનારના આરોગ્ય પર ગંભીર અસરો પડે છે જેને કારણે આયુષ્ય ટૂંકાય છે.
ટૂંકા ગાળાની અસરોની વાત કરીએ તો દારૂ પીનાર વ્યક્તિ સભાનતા ગુમાવે છે. ખાસ કરીને તેના સ્વભાવમાં ચીડિયાપણું જોવા મળે છે. રોજના નિયત સમયે દારૂ ન મળે તો તેના શરીરમાં નબળાઇ આવી જાય છે. દારૂ ન મળે ત્યારે વ્યક્તિને કામમાં રૂચિ ન લાગે, તેનું શરીર દુઃખે, માથું દુઃખે તેવી ફરિયાદો કરે છે.
Related image
મહેનતની કમાણી, દારૂમાં સમાણી (***) 
સમાજમાં પરિવારો વિખરાવાનું કારણ પણ દારૂ જ છે. પુરૂષો દારૂ પીને વારંવાર ઘરમાં ઝગડા કરે છે, વગર કારણે ઘરના જ બાળકોને ગાળો આપે છે જેને કારણે કુટુંબના બીજા સભ્યો અને પાડોશીઓ હેરાન થાય છે. કેટલાક પરિવારમાં આવા વાતાવરણથી કંટાળીને બાળકો નાની વયે જ ઘરેથી ભાગીને શહેરમાં મજૂરી કરવા નીકળી જતા હોય છે અને ભણતર છોડી દેતા હોય છે. ક્યારેક તો એવું બને છે કે મજૂરી કરીને કમાયેલા રુપિયા વ્યસનોમાં જ ઉડાવી દેવામાં આવે છે એને કારણે ઘરની આર્થિક પરિસ્થિતિ હંમેશા નબળી જ રહે છે. દારૂની કુટેવને કારણે બાળકોને ભણાવી શકતા નથી તેમ જ આખું જીવન દેવામાં જ ગુજરે છે. અમુક કિસ્સાઓમાં તો વ્યક્તિ મૃત્યુ પામે ત્યાં સુધી દેવુંં ચૂકવી શકાતું નથી. પતિના મૃત્યુ પછી તેની વિધવા અને બાળકો દેવાનો ભોગ બને છે. આ બધાને કારણે કુટુંબો વિખરાતા જાય છે.
વિધિની વક્રતા એ છે કે દર વર્ષે ફેબ્રુઆરીથી શરૂ કરીને વરસાદ ન આવે ત્યાં સુધી પાણીની ભયંકર તંગી સર્જાય છે. પરંતુ દારૂની નદીઓ બારે માસ વહે છે!
મારા મતે દારૂની બદી દૂર કરવાની નૈતિક જવાબદારી ગામલોકોની જ છે. હાલમાં ફેલાયેલી દારૂની બદી દૂર કરવા માટે સહુએ સાથે મળીને લાંબા ગાળાની વ્યસનમુક્તિ ઝુંબેશ ચલાવવી પડે. આ માટે તમામ સંગઠનોએ એક બનીને ગામડાઓમાં આવીને વ્યસનમુક્તિ ઝુંબેશ ચલાવવી અનિવાર્ય છે.
શહેરી અને ગ્રામીણ વચ્ચેનો ભેદ દારૂ પીવાની બાબતે પણ જોવા મળે છે. શહેરી સમાજના સુધરેલા લોકો વિદેશી દારૂ પીવે તેને 'ડ્રિંક્સ લીધું' એમ કહીને ફેશનમાં ખપાવાય, જ્યારે ગામડાના લોકો કઠોર પરિશ્રમ પછી ગરીબીનો કાયમી થાક ભૂલવા દેશી દારૂ પીવે તો 'પોટલી પીધી' કે 'દારૂડિયા' કહીને તેઓને ઉતારી પાડવામાં આવે. દારૂ પીનાર દરેક વ્યક્તિ --  ભલે ને પછી તે શહેરી હોય કે ગ્રામીણ -- દારૂડિયો જ છે. નવો તંદુરસ્ત સમાજ રચવા દારૂની બદીમાંથી કોઇ પણ હિસાબે બહાર નીકળવું જ પડે. વ્યસનમુક્તિની ઝુંબેશ સામુહિક રીતે શરૂ કરવી પડે અને અટક્યા વિના લાંબા સમય સુધી ચલાવવી પડે.
આ લેખ લખતી વખતે એવો પણ પ્રશ્ન થાય છે કે આ બદી દૂર કરવાનો ઉકેલ શો? એક સમાજશાસ્ત્રી તરીકે મને લાગે છે કે દારુના દૂષણમાંથી સમાજને બહાર કાઢવો હોય તો ગામડાઓની મહિલાઓએ સાથે મળીને પહેલ કરવી પડે. સૌએ પહેલ પોતાના ઘેરથી જ કરવી પડે. તેમાં એકલદોકલ પહોંચી ન વળાય એવી શક્યતા ખરી. એ સંજોગોમાં સંગઠન મદદરૂપ થઈ શકે. હિંમતભેર પુરુષોની સામે પડીને ઝુંબેશ ચલાવવી પડે અને તેમને સમજાવવું પડે કે આ તેમના જ હિતમાં છે. આ માટે ગામેગામ ફેલાયેલાં સખીમંડળોની બહેનો પોતાના સંગઠનનો સુપેરે ઉપયોગ કરી શકે, ગામની અને આસપાસનાંં ગામોની બીજી મહિલાઓને સમજાવી શકે, જાગૃતિ ફેલાવી શકે. હું પોતે આદિવાસી હોવાના નાતે મહિલા સંગઠનોમાં દારુના વ્યસનને દૂર કરવા અંગે જાગરૂકતા ફેલાવવાની કોશિશ કરતી રહું છું અને આદિવાસી વિસ્તારોમાંથી આ દૂષણને દૂર કરવા સૌનો સાથ લેવા માટે કટિબધ્ધ છું.

(તસવીર: * સુનિતા ગામીત । **ઈશાન કોઠારી । *** નેટ પરથી)

113 comments:

  1. Very good article.

    Arvind
    MDC, GUJ UNI

    ReplyDelete
  2. Vaah. Bahu saras lekh.

    Falguni
    MMCJ, GUJ UNI

    ReplyDelete
  3. Very good article with lots of information.
    Congrats!

    Siddhraj Maisuriya
    MDC

    ReplyDelete
  4. Bahu j sachi vat kari Sunita e.

    Anamika
    MSW
    V. V. Nagar

    ReplyDelete
  5. Very true. Daru pive te darudiyo.
    Saras lekh.

    Vaishali

    ReplyDelete
  6. Vaah Sunitaben. Daru na vyasan ne khub sachot rite raju karyu.
    Amathi bahar niklva mahilao e j agevani levi padshe.
    Abhinandan!

    Pari Bhesania
    Bhavnagar

    ReplyDelete
  7. naresh gamit (talati cum Mantri)March 31, 2018 at 2:43 PM

    very nice.. Uttam lekh.. gramya vistaar ma payana karmachari tarike faraj bhajavta aavi ghatnao jowa Mlti hoi chhe je Kharekhar Sachi Chhe...
    NARESH GAMIT-- TALATI CUM MANTRI ( rural area)

    ReplyDelete
  8. Very detailed informative artcle with fact and figures and effect to an individual and society as whole. Go go quality writing.

    Atul Bhatt

    ReplyDelete
  9. Very nice article. And true comparison between urban-rural people.
    Congrats!

    Riya

    ReplyDelete
  10. વાત સાચી અને મુદ્દાની છે. રવિશંકર મહારાજ શી રીતે બંધાણ છોડાવતા હતા ? કદાચ આવું સત્કાર્ય કરનાર એમાંથી પ્રેરણા લઈ શકે
    ----
    સંકલ્પનું બળ – રવિશંકર મહારાજ

    अहम् करिष्ये!
    दिलसे जो बात निकलती है , असर रखती है
    पर नहीं, ताकते परवाझ मगर रखती है !
    पर – पांखें ; परवाझ – पक्षी
    —————————————————–
    એક ઠાકોર હતા. એક વખત મારે તેમની સાથે અફીણ સંબંધી વાતો થઇ. તેમણે તે દહાડાથી અફીણ લેવાનું છોડી દીધું. પણ પંદર-વીસ દહાડા થયા પછી તેમણે કહ્યું .” જો, હવેથી કોઇને આવો ઉપદેશ ના દેતા. કોઇને મારી નાખશો !”

    અને પછી તેમણે આપવીતી સંભળાવવા માંડી : “તમારા ગયા પછી મને તો ઝાડા થઇ ગયા. બોલવા ચાલવાના હોશ રહ્યા નહીં. લગભગ બેભાન થઇ ગયો. પછી તો મેં ઇશારતો કરીને બૈરાંને બોલાવ્યાં અને ઇશારાથી સમજાવ્યું કે, મને અફીણ ખવડાવો. ત્યારે માંડ જરા હોશ આવ્યા.”

    પણ મેં તો ઠાકોરને ઝાટક્યા :” ભૂપતસિંહ ઠાકોર! અફીણ ખાધા વીના મરી ગયા હોત તો દુનીયામાં તમારા વીના શું ખાટુંમોળું થઇ જવાનું હતું? ટેક ન પાળી શક્યા, તો ક્ષત્રીય શાના? અફીણ જેવી ચીજ પણ તમને હરાવી ગઇ? તેના વીના તમે મરવા પડ્યા? તમે તો તમારું ક્ષત્રીયપણું પણ ગુમાવ્યું. ત્યારે હવે તમે જીવતા હો કે મરેલા, બન્ને સરખું જ છે. જો તમે વીર હોત તો જીતત. પણ તમે હાર્યા. અફીણ જીત્યું. “

    આટલું સાંભળતાં જ તેમને તો એટલું પાણી ચડ્યું કે અફીણનો દાબડો ફેંકી દીધો. અને પછી ન તો તેમને ઝાડા થયા કે ન બેભાન થઇ ગયા.

    કારણકે, આ વખતે સંકલ્પનું બળ હતું.

    – રવિશંકર મહારાજ

    ( ‘મહારાજની વાતો’ માંથી )

    આ પણ અંતરની વાણી અને તેનું બળ.

    હીન્દુ ધાર્મીક વીધીમાં જ્યારે “અહમ્ કરિષ્યે ” બોલવામાં આવે છે ત્યારે આ સંકલ્પની વાત કરવામાં આવે છે.



    ReplyDelete
  11. પ્રજ્ઞા વ્યાસApril 1, 2018 at 8:57 PM

    દારૂની બદી પરનો ખૂબ સરસ લેખ. સુનિતા ખૂબ સાચી વાતોની જાણકારી આપી રહી છે. આદિવાસી વિસ્તારની નવી વાતો જાણવા મળી રહી છે.
    ભાઈ ઉત્પલ ભટ્ટની શોધ રંગ લાવી રહી છે!!
    અભિનંદન!

    પ્રજ્ઞા વ્યાસ
    બારડોલી

    ReplyDelete
  12. Wow! Second great article by Sunita Gamit. As I said earlier, You will bring change. Keep up the good work with Utpal Bhatt.
    You have very different and thought provoking view point. You can be Subject Matter Expert in tribal subject.
    Congratulations!

    Dr. Jay Patel
    Dept. of Human Studies
    University of New York
    New York City

    ReplyDelete
  13. Vaah Sunita. Very nicely written detailed article. Only you can say these being Adivasi girl. Bravo!
    You must do something to change the situation in your area.

    Farah Pathan
    Austin, TX

    ReplyDelete
  14. Sunitaben khub sara vicharo vyakt kari rahya chhe. Bahu j saras vigatvar lekh.

    Naresh Patel
    TDO
    Vaghai

    ReplyDelete
  15. Well done Sunita! You have very good observation power which depicts in your writing.
    Utpal has rightly selected you for his documentary film.
    Please keep writing on new tribal topics.

    Nipenkumar
    Mumbai University

    ReplyDelete
  16. A thought provoking detailed article indeed.
    As you mentioned, you can start movement in your area to stop daru ka problem. Other women will join you for sure.

    Garima Patel
    Center for Women Development
    Mumbai University

    ReplyDelete
  17. Sunita... You have written very informative article with possible solution to it. I really appreciate your efforts to bring change in tribal areas.
    Now Utpal has a very good team member Sunita Gamit for rural transformation. Great going.
    Congrats!

    Siddhish Dave
    Austin, TX

    ReplyDelete
  18. Once again a new topic with a problem and solution!
    Congratulations Sunita for this nice article.
    We can work together in your area to stop drinking problem. I will contact Utpal to discuss further.

    Nupur
    Reliance Foundation
    Mumbai

    ReplyDelete
  19. Very informative article. Never knew drinking habit can harm this much deeper in villages.
    You have very good writing skills.
    Congratulations!

    Ashok Vyas
    Surat

    ReplyDelete
  20. Daru pivo kharab chhe te khyal hato pan daru ne karane gamda na garibo ava paymal thai jay tevo idea j nahoto.
    Sunita Gamit j ana ukel mate sharuat kare.
    All the best.

    Payal
    Brampton, Canada

    ReplyDelete
  21. Eye opening details. Never thought this way.
    All the best in your efforts to bring change.

    Shital Mankar

    ReplyDelete
  22. Bahu jordar katax karyo chhe Sunita e.
    Vaat khub sachi k daru pive te badha j darudiya kahevay. Ema shaheri, gramin na bhed na hoy.
    Aam lakhta raho ne adivasio, mahilao nu nam roshan karta raho.

    Maulik Patel

    ReplyDelete
  23. Absolutely right article. Sad to know reality of rural poor. What can be the solution?
    You can start movement within rural women.
    Very good writing. Congrats!

    Dr Ravi Gor
    Dept of Mathematics
    Guj Uni

    ReplyDelete
  24. We must do something to change this eye opening situation in rural tribal area.
    Sunita Gamit has given so many details which I never thought.
    Keep writing on tribal area problems.
    All the best.

    Palak Pathak
    Surat

    ReplyDelete
  25. Khub sachi vat kari tame. Adivasi vistar ma garibi ne karane daru nu dushan khub vadhi gayu chhe.
    Utpal Bhatt already adivasi vistaro ma kam kari rahya chhe. Badha bhega maline ano ukel lavvano try kariye.
    Sakhi Mandal ni baheno ne taiyar karvano idea sachot sabit thashe.

    Nevil Patel
    Bardoli

    ReplyDelete
  26. Very good article. Daru vishe ghana lakhe chhe pan tamaro drashtikon sav judo ne sacho chhe.
    A vat bahar lavva badal dhanyvad.

    Anurag Limda
    Rajkot

    ReplyDelete
  27. Sunitaben tame to reporter karta sara lekh lakho chho.
    Abhinandan!
    Lekh vachine ghanu janva malyu.
    Tame women leadership lo tevi shubhechha.

    Prachi
    MMCJ, GUJ UNI

    ReplyDelete
  28. Daru na lidhe gamdao ma atli badhi samajik, arthik tklifo thay chhe teno khyal tamaro lekh vachine avyo.
    A paristhiti bdlvano prayatn karvo joiye.
    Sachot ane saras lakhan. Adivasi vishayo par lakhta raho tevi shubhechha.

    Akash
    Mumbai

    ReplyDelete
  29. Eye opening and heart touching informative article.
    Tamari documentary film ma NAYA HINDUSTAN ni vat kari chhe tena mate abhiyan chlavvu padshe.
    Gamdao ma thi daru nu dushan mahilao j dur kari shake. Ame NM na students sahyog apva ready chhiye. Plan out something. We will join during vacation.

    Sonali Dave
    VAMA
    Mumbai

    ReplyDelete
  30. Songadh na adivasi vistar no sacho chitar.
    Tamari taraf pani ni je taklif chhe teni mahiti Utpalbhai e amne janavi chhe. Tapak sichai ane jal sanchay matena 2 sara solutions Utpalbhai e apya chhe.
    Gamloko no sahyog male to avta chomasa pachhi gam ma daru ne badle pani ni j nadi vahe tem kariye.
    Navi vato lakhva badal abhinandan!

    Nalin Joshi
    Tarsadia Foundation
    Bardoli

    ReplyDelete
  31. Khub saro ne sacho lekh.
    Nava lekho lakhta raho ne agal vadhta raho.
    Amari shala ma nava satr ma lecture apva jarur padharjo. Tyare vyasan mukti ni vat pan karjo.
    Abhinandan.

    Anilbhai Patel
    Principal
    M. J. Bhatt High School
    Mota

    ReplyDelete
  32. @ Nalin:
    Yes, we can work on Watershed Project @ Khanjar village. I got email from Utpal.
    Sunita will coordinate.
    Very nice article Sunita!
    Congrats to you & Utpal for Social Engineering in tribal area.

    Meera Patel
    Trustee
    Tarsadia Foundation
    USA

    ReplyDelete
  33. Khub sachot, mahitisabhar rajuat.
    Sunita sathe galelo samay vagolu chhu.
    Khub agal vadho ne ma-bap nu nam ujalo.
    Abhinandan!

    Kalpana Desai
    Uchchal

    ReplyDelete
  34. Sunita have SOCIOLOGIST bani rahi chhe teno khub anand chhe.
    Utpalbhai ni mahenat safal thai rahi chhe. This is called real change.
    Gujarat ne ek navi lekhika mali chhe te mate Sunita ne anek abhinandan.
    Utpalbhai sathe vat thay tyare Sunita Gamit na progress ni vat achuk nikle. Next time India avu tyare khanjar gam avvu chhe ne tamne malvu chhe.
    Tamari badhi yojnao safal thay ne adivasi vistar ni kayapalat karo tevi shubhechhao!

    Sweta Patel
    Melbourne, Australia

    ReplyDelete
  35. Very nice & informative article.
    Congratulations to Sunita Gamit!
    Khub nava vicharo ne lekhan par ni majbut pakkad.
    You are a true example of women empowerment in India.

    Nirav Purohit
    ABP ASMITA

    ReplyDelete
  36. Vaah. Bahu sachi vat kari chhe.
    Gamdao ma felayla dushan no sachot chitar.
    Sundar lekhan. Sunita ni vat parthi lage chhe k te Songadh vistar ma change lavshe.
    All the best & Congratulations!

    Haresh Suthar
    Z NEWS

    ReplyDelete
  37. Very good writing skills. Documentary film is also very inspiring.
    Tamara gam mate parcel moklyu chhe. Tamara dvara Gamloko ne banti tamam help karishu.

    Falguni
    Mumbai

    ReplyDelete
  38. New information with solution.
    Never had this much info on tribal people.
    Keep writing on tribal issues.

    Ramesh Joshi
    Toronto

    ReplyDelete
  39. Very good article Sunita.
    Aam j nava vicharo samaj ne apti rahe.
    Khub abhinandan!

    Jayshree Patel
    New Jersey

    ReplyDelete
  40. Gramy vistar no sacho aheval. Ghani navi mahiti pratham vakhat janva mali.
    Adivasi vistar ma jagruti lavva tame je kari rahya chho te badal abhinandan.
    Tamara pryatno thi badlav avshe.

    Shailesh Patel
    Toronto

    ReplyDelete
  41. Ek young writer potana lekho dvara suvas badhe felavi rahi chhe. Sunita ni vato ma kyay kadvash nathi. Nat-jat na bhedbhav aa rite j dur thashe.
    Sunita e navu Social Engineering start karyu chhe. She will bring change.
    I am ready to visit your village for medical camp.
    All the best.

    Dr. Payal Bhatt
    Mumbai

    ReplyDelete
  42. Nice article with new info.
    Your documentary film is great to watch.
    We have to learn from your hardships.
    Congrats and best luck.

    Rashmi Mistry
    Mississauga
    Canada

    ReplyDelete
  43. Sunita, you are doing such a great work.
    You can start movement to build NAYA HINDUSTAN.
    Go ahead to bring the change.
    We are with you by all means.

    Shefali
    Mumbai

    ReplyDelete
  44. Dr Jigar ChhappanApril 3, 2018 at 8:44 AM

    Very nicely written, detailed article by Sunita.
    Utpalbhai dvara tamari pragati na samachar malta rahe chhe.
    Tamara gam na loko mate free knee replacement operations thai shakshe. Gam ma vat karine janavjo.
    Desh ni dikrio ne tamari jem agal vadhva ma guide karo.

    Dr. Jigar Chhappan
    Orthopedic Surgeon
    Amdavad

    ReplyDelete
  45. Vaah Sunita! Totally new thoughts on drinking habit in tribal area.
    Best of luck for bright future!

    Dr. Ami Munshi
    Gynaecologist
    Munshi Hospital

    ReplyDelete
  46. Great article. Very informative.
    Very good writing skills. Keep writing.

    Kartik Pandya
    CHARUSAT UNIVERSITY

    ReplyDelete
  47. Daru no topic common chhe pan tamara vicharo ekdam nava chhe. Tame lakheli hakikato no khyal nahoto.
    Daru pive te darudiyo. I strongly agree with you.

    Tarjani Sheth
    Tarsadiya Uni
    Bardoli

    ReplyDelete
  48. Samagra adivasi samaj nu nam roshn kre tevo mahitisabhar lekh. Sundar lakhan.

    Niraj Pancholi
    Sachivalay
    Gandhinagar

    ReplyDelete
  49. Absolutely great writing with so much new info.
    It seems difficult to stop drinking problem in rural poor. But you can always try to unite women of your village and lead them, guide them.
    Go ahead with your plans Sunita. Best luck!

    Chintan
    Australia

    ReplyDelete
  50. Your article is as good as research paper. A good write up with maximum information.
    You can be a great Sociologist in future.
    I will wait for more articles on tribes.
    Congratulations!

    Nirmal
    Ph.D. Research Scholar
    Sociology
    Tata Inst of Social Sciences
    Mumbai

    ReplyDelete
  51. Tamari vat khub sachi chhe. Gamdao na purusho ma daru pivanu khub vadhi gayu chhe. Videshi daru pinar ne bahu vandho nathi avto pan deshi daru pinar ne lever ni gambhir bimari thati hoy chhe. Akhu ghar paymal thai jay chhe.
    Tamara gam na sakhi mandal ma samjavine daru sameno virodh sharu karavi shakay. Tame kidhu tem lambo samay sudhi bhega thai ne kam karvu pade.
    Gamda ma felayela aa dushan ni saty hakikato lakhva badal dhanyvad.
    All the best.

    Jayesh Patel
    Mota

    ReplyDelete
  52. Vaah Sunita Gamit. Potana vistar ni sari vato badha kare pan sachi vat tara jevi sociologist j kari shake.
    Khub saras vigatvar lekh apva badal abhinandan.
    Ano virodh mahilao dvara asarkarak rite thai shake. E mate darek mahila e potana ghar thi j sharuat karvi pade.
    Tribal area ma lokjagruti felavi rahi chhe te khub sari vat chhe. All the best.

    Jigisha Shah

    ReplyDelete
  53. It feels very sad to know reality of rural poor people.
    We can condemn them but at the same time we must understand their unbearable socio-economic situation.
    There is a way out but it will take long time with sincere team work.
    Thank you Sunita for bringing out the truth.

    Chintan Trivedi
    Mumbai

    ReplyDelete
  54. Lekh 2 vakhat vachi gayo. Alarming situation.
    Ano koik ukel lavvo j pade. Badha e bhega maline pahel karvi pade.
    Adivasi vistar ni vadhu mahiti apta raho kemke city ma rahenara ne avi hakikato ni jan nathi hoti.
    Tamara vistar ma jagruti felavta raho.

    Premal

    ReplyDelete
  55. Eye opening article by Sunita Gamit.
    Vachine magaj vichare chadi gayu.
    Ano ukel shu?

    Nipa Shah

    ReplyDelete
  56. Maitri KagatharaApril 3, 2018 at 7:57 PM

    Vicharta kari deto lekh.
    Khub saru lakhan.
    All the best to Sunita Gamit.

    Maitri Kagathara
    Rajkot

    ReplyDelete
  57. Mahuda na ful vishe ni mahiti navi janva mali.
    Chokavnaro lekh.
    Adivasi vistar ma social work karta raho.
    Abhinandan.

    Dipak
    Surat

    ReplyDelete
  58. Tamari vato parthi lage chhe ke samaj ma badlav jarur lavsho.
    Daru piva nu fashion ganay chhe ne temathi j darudiya bani javay chhe.
    Sachi mahiti apva badal abhar.

    Asha Purohit
    MSW
    BARODA

    ReplyDelete
  59. New information, sad situation in rural areas.
    Women can unite and start protest.
    Very good article. Easy to understand.
    All the best Sunita!

    Bhumika Gohil
    BE (EC)
    Bhavnagar

    ReplyDelete
  60. First time I came across this blog.
    Tribal area ni avi details paheli vakhat janva mali.
    Shaher na drinks lenara par sacho katax karyo chhe.
    Tamara vistar ma social work ma khub safal thao tevi shubhechha.

    Dr. Gaurang Vyas
    Dentist
    Mumbai

    ReplyDelete
  61. Khub saras lekh Sunitaben.
    Tamara gher hu Utpalbhai sathe avi gayo chhu.
    Tamari pragati joine khub anand thay chhe.
    Khub agal vadho.

    N. F. Patel
    GNFC
    BARDOLI

    ReplyDelete
  62. Sunitaben tame sachi information api.
    Apna vistar ma daru ni kutev khub felai chhe.
    Sakhi Mandal ni baheno e bhega maline virodh karvo pade.

    Mayuri Tarsadia
    GLPC
    Vyara

    ReplyDelete
  63. Ankho ughadi deti mahiti. Garibi vadhari aa badi ne dur karva tame zumbesh chalu karo ne safalta male tevi prarthna.
    Aam nava lekho lakhta raho.

    Vaishali

    ReplyDelete
  64. Majuro shodhva mate daru ni bhathhi par javu pade te vat ghanu kahi jay chhe.
    Khub mahitisabhar ne vicharva layak lekh.
    Ek smajshastri tarike tame khub saru kam kari rahya chho.
    Abhinandan!

    Bharat Mehta
    Mumbai

    ReplyDelete
  65. Jayesh Balubhai PatelApril 4, 2018 at 10:53 AM

    Ghani navi mahiti apto lekh.
    Khetmajuri mate manso nathi malta.
    Daru ni bhathi e j shodhva javu pade.
    Amara khetro aa karan thi j bijane vavva api didha.
    Sunita Gamit khub saru kam kari rahi chhe.
    Congratulations to you!

    Jayesh Balubhai Patel
    North Carolina
    USA

    ReplyDelete
  66. Sachi vat.
    Daru ni badi boj se.

    Balubhai Valvi
    Bhintkhurd
    Uchchal

    ReplyDelete
  67. Viren BrahmbhattApril 4, 2018 at 4:10 PM

    Very true information given by Sunita Gamit.
    Tamara gam ma daru na virodh ma zumbesh start karo ne safalta melvo tevi shubhechha.
    Lekh saras apyo chhe.

    Viren Brahmbhatt
    Torrent Power
    Amdavad

    ReplyDelete
  68. Sakhi Mandal ni baheno na madhyam thi jagruti felavvano vichar khub saro chhe.
    Amara gam ma pan avi j paristhiti chhe.
    Purush majuri karine gher avta pahela potli pi ne ave chhe. Badha aa ghatna ne svikari le chhe.
    Lever kharab thay ne ghar no purush akale mrutyu pame tyare gharna bija sabhyo ni ankho khule chhe.
    Khub vigatvar ne saro lekh.

    Amit
    Gir Gay Samvardhan Kendra
    Vanskui

    ReplyDelete
  69. A badhi details janine navai lage ne dukh pan thay.
    Garibi dur nahi thay tya sudhi daru pivanu bandh thay te aghri babat chhe.
    Roj majuri karya pachhi sanje gher ave tyare kevu sharir tute te to je majuri kare te j jane.
    Tika kari shakay pan solution difficult chhe.
    Sunita has given right solution. Let's see how it works. I will coordinate with Utpal to visit Khanjar.

    Setu
    TISS
    Mumbai

    ReplyDelete
  70. So much shocking info in your article.
    Mahuda na ful vishe navu janva malyu.
    You are becoming very good writer in young age. Great! All the best in your efforts.

    Hiren Patel
    USA

    ReplyDelete
  71. You are helping tribal community by writing about them.
    Very much informative eye opener article.
    You will succeed in your efforts. Best luck.
    You will bring change.

    Prashant Shah
    GNFC
    Bharuch

    ReplyDelete
  72. Jagruti UpadhyayApril 4, 2018 at 9:18 PM

    Sunitaben ne dhaglo abhinandan!!
    Vachko ne jakdi rakhtu, ekdam first hand mahiti aptu lakhan. Tamare to reporter banvu joiye!
    Khub yuvan vaye sociologist banine samajik ekta nu je kary kari rahya chho te badal khub abhinandan!

    Jagruti
    DD GIRNAR

    ReplyDelete
  73. Pahelo Svachchata no lekh, tyarbad vyasan par no lekh... Adivasi yuvti Sunita Gamit potani kamal batavi rahi chhe.
    A rite j samaj ma ekta avshe ne NAYA HINDUSTAN ni rachana thashe.
    Sunita ne salam!

    Dharmishtha
    NJ, USA

    ReplyDelete
  74. Sunitabene bahu j sachot mahiti api.
    Adivasi vistar ni vyasan vishe ni mahiti pratham vakhat vachi.
    Tamari documentary film joine khub anand thay ke tame khub sangharsh karine M. Phil karyu. Vadhu bhanjo ne agal vadhjo tevi shubhechha.

    Nilesh Vaidya
    Sanjivani Hospital
    Amdavad

    ReplyDelete
  75. Adivasi vistar ni first hand information.
    Khub saras lekh. Sachi vato.
    A rite samajik ekta mate kam karta raho.
    Nava lekh apta raho.
    India avu tyare tamne malvu padshe.

    Chanda Vyas
    New York City

    ReplyDelete
  76. Very nicely written article.
    Congrats Sunita!

    Nayan Tarsadia
    North Carolina

    ReplyDelete
  77. Sunita no lekh khub saras chhe.
    Tu tara ghar nu, gam nu, rajya nu nam roshan kari rahi chhe.
    Tara ghar ni mulakat lidhi hoy ene j khyal ave ke tu kevi kathin paristhiti mathi agal vadhi chhe. Documentary joi tyare a vatno khyal avyo.
    Utpal e HERO shodhyo chhe.
    Tari pragati thati rahe tevi shubhechha.

    Gargi Gore
    Canada

    ReplyDelete
  78. Eye opening article. New info.
    Never thought of it.
    Keep writing.
    All the best for future.

    Rajesh Patel
    New York

    ReplyDelete
  79. Sunitaben ni vat khub sachi se.
    Amara vistar ma pan daru ni badi khub se.
    Ame pan sakhi mandal dvara virodh karishu.

    Ruxmani Rathva
    Kawant

    ReplyDelete
  80. Daru pivanu gamdao ma vadhi gayu chhe.
    Sunita e khub sachot mahiti api chhe.
    Saras lekh. Abhinandan.

    Paresh Patel
    Kashipura

    ReplyDelete
  81. હિમાનીApril 6, 2018 at 4:38 PM

    નવા વિચારો. ખૂબ ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ.
    સમાજશાસ્ત્રી અને લેખિકા તરીકે ખૂબ આગળ વધો.
    સામાજિક એક્તા માટેનો ઉત્તમ પ્રયાસ કરી રહ્યા છો તે બદલ અભિનંદન!

    હિમાની

    ReplyDelete
  82. હર્ષ પુરાણીApril 6, 2018 at 4:43 PM

    સુનિતા ગામીતની વાતો મનને વિચારતા કરી મૂકે તેવી છે. લેખનકળા પણ ખૂબ સુંદર અને સરળ છે.
    ઘણા વખતે કોઇ ગુજરાતી લેખ વાંચવાની મઝા પડી. નાની ઉમરમાં તમારા લેખન દ્વારા અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં પ્રવાસ દ્વારા જે લોકજાગૃતિ ફેલાવી રહ્યા છો તે પ્રશંસાને પાત્ર છે. દરેક વ્યક્તિ આ રીતે પોતાની ફરજ સમજીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં કામ કરે તો સમાજમાં ઝડપથી એકતા આવશે.

    હર્ષ પુરાણી

    ReplyDelete
  83. Very informative article. The solution to take help of Sakhi Mandal can really be helpful. I have heard about your 'Model House' in Khanjar village. You are doing such a great work in tribal area for tribal people. Keep it up.

    Darshan Gandhi
    Mississauga, Canada

    ReplyDelete
  84. I have gone through both the article. You have very good writing skills. I would like to read more articles of yours.
    In spite of so many hardships, you are marching ahead. I salute your journey. You fly high girl.

    Anita Patel
    NJ

    ReplyDelete
  85. પ્રત્યુમ છભાયાApril 6, 2018 at 4:57 PM

    સુનિતાબેને દારૂ વિશે ઘણી જ નવી માહિતી આપી. મજૂરો શોધવા માટે દારૂની ભઠ્ઠીએ જવું પડે તે તો હદ થઇ ગઇ કહેવાય.
    ખૂબ સરસ લેખ. અભિનંદન.

    પ્રત્યુમ છભાયા
    રાજકોટ

    ReplyDelete
  86. Keep up the good work Sunita. Your efforts will definitely succeed to bring change in tribal people. This shows that new generation tribal girl is doing her part to help society.
    Congratulations Sunita Gamit!!!

    Alkesh Patel
    Brampton, Canada

    ReplyDelete
  87. Great article to read and understand. You have very clear understanding what to deliver.
    You're the strength of India.
    Congrats to you Sunita!
    Great job Utpal!

    Anand Shukla
    USA

    ReplyDelete
  88. Very well written. Keep up the good work.
    You're doing such a great work to uplift tribals.
    All the best for bright future.

    Saba Pathan
    Austin, TX

    ReplyDelete
  89. Very nicely written article on drinking habit.
    Poor people have no choice but to drink, whereas middle class and rich people drink for fashion.
    It seems difficult to stop this situation among poor.
    At least, you are doing your part. All the best.

    Rashmikant Shah
    Amdavad

    ReplyDelete
  90. Sachi vat janavi te khub saru karyu.
    Samajshastri banine tame jaruri sudhara mate je prayatno kari rahya chho te khub sari vat chhe. Daru pivanu ochhu thay te mate samuhik prayatno j karva pade. Aam j lakhta raho.

    Dinesh Patel
    NKSK
    Vyara

    ReplyDelete
  91. Devendra KanojiaApril 8, 2018 at 4:54 PM

    Daru ni kutev vishe no vigatvar lekh.
    Tame adivasio ni sudharna mate je kam kari rahya chho te badal abhinandan.

    Devendra Kanojia
    Vansda

    ReplyDelete
  92. Kishorbhai PatelApril 8, 2018 at 5:03 PM

    A lekh amari shala na balko ne pan khub upyogi thashe. Khub sari rite vicharo vyakt karya chhe.
    Farithi amari shala ma avo ane tamari documentary film batavo.
    Aam j lakhta raho.

    Kishorbhai Patel
    Principal
    Bhadarpada, Dang

    ReplyDelete
  93. So much new info in this article by Sunita Gamit.
    Keep writing & best luck.

    Rahul

    ReplyDelete
  94. Very good writing & very important information.
    U go girl Sunita!

    Kavya Tanna

    ReplyDelete
  95. Khub saru lakho chho tame.
    Aam j lakhta raho ne lokseva na kamo karta raho.
    Abhinandan.

    Suryakant
    Lokseva Pratishthan
    Navsari

    ReplyDelete
  96. Shailendra TijoriwalaApril 9, 2018 at 7:24 PM

    Adivasi vistar ma daru nu dushan atli hade felayu chhe te janine dukh thyu.
    Tamara prayaso safal thay tevi asha rakhiye.
    Nava lekho lakhta raho ne amne adivasi vistar ni navi mahiti apta raho.
    Abhinandan!

    Shailendra Tijoriwala

    ReplyDelete
  97. Vyasan mukti mateno khub saro prayas. Fakt vato karva ne badle tame ena solution sudhi vicharyu te uttam vat chhe. Sociologist banine gramya vistaro ma badlav lavo tevi shubhechha.
    Khub saras lekh. Nava lekh no intezar raheshe.
    Congratulations and best luck to Sunita Gamit!!!

    Hetal Dalal
    Surat

    ReplyDelete
  98. Very simple to understand and informative article.
    Really feel sad to know reality of rural poor.
    Your efforts to engage Self Help Groups will definitely work in long run.
    Congratulations for being a novel woman writer!

    Prof. Huma Hasan

    ReplyDelete
  99. Absolutely great writing. Very good effort by Sunita Gamit. Tribal area info is totally new for me.
    Congratulations!

    Sanket Buch
    ISRO
    Amdavad

    ReplyDelete
  100. Daru na karane thati behali janine dukh thayu.
    Ava smvedanshil topics par lakhta raho.
    Samaj ma ferfar aa rite j avshe.

    Dilip Goswami

    ReplyDelete
  101. Sunitaben Samajshastri tarike khub saru kam kari rahya chhe. Lakhvani shaili saras. Hu Dahod na adivasi vistar ma ghana varsh achary tarike rahyo chhu. Sunitaben nu nirixan sachu chhe.
    Abhinandan. Vyasan mukti mateni zumbesh chalavo.

    Manhar Panchal
    Vadodara

    ReplyDelete
  102. Really informative article. You are doing a good job Sunita.
    I guess Utpal has a very good team member now for rural transformation.
    Bring the change. Best luck.

    Nandini Raval
    Kaivalya Foundation

    ReplyDelete
  103. Very good article. Keep writing on tribal issues.
    Congrats and all the best.

    Prof. Bharat Maitrey
    Guj Uni

    ReplyDelete
  104. Sunita... It's time for new article!
    We are waiting.

    Farah Pathan
    Austin, TX

    ReplyDelete
  105. Ha Sunita. Navo lekh apo. Navu janvano samay thai gayo chhe.

    Payal
    Brampton, Canada

    ReplyDelete
  106. Yes Sunita, please give new thoughts of yours.

    Shefali

    ReplyDelete
  107. Sunita Gamit... where are new thoughts on tribal development?
    Your documentary film is nominated here in Film Festival @ NJ. Congratulations!!!
    Are you coming?

    Dr. Jay Patel
    New York City

    ReplyDelete
  108. Adivasi vistar ni detailed mahiti apto navo lekh kyare apo chho?

    Nevil Patel
    Bardoli

    ReplyDelete
  109. દક્ષિણ ગુજરાતમાં દારુ સાથે માંસાહાર પણ ઓછો થઈ રહ્યો છે.

    ReplyDelete
  110. Daru ne Masahaar ochho thai rahyo chhe te sari vat chhe.

    ReplyDelete
  111. Hi Sunita... tamari documentary film jova kale Movie City, Edison javana chhiye. Tame New Jersey avya chho? Hope to see you tomorrow. We pray to get you award. We feel so proud to see your presence in USA. GREAT JOB SUNITA!

    Dr. Jay Patel
    Uni of New York
    New York City

    ReplyDelete
  112. Sunitaben... navo lekh kyare apo chho?
    Tamara vistar ni navi mahiti apo.

    Pragna Vyas
    Svaraj Ashram
    Bardoli

    ReplyDelete